Wilsbekwame gedetineerden hebben het recht om in hongerstaking te gaan en daarbij is geen gedwongen interventie toegestaan. Dat concludeert Pauline Jacobs in haar proefschrift waarin zij het recht op zelfschikking afweegt tegen de plicht van de gevangenisdirectie om medische zorg te verlenen en overige belangen die pleiten vóór interventie. In Nederland werd deze kwestie actueel toen in 2002 Volkert van der G. in hongerstaking ging en dwangvoeding voorwerp werd van verhit maatschappelijk en politiek debat. Dwangvoeding is slechts mogelijk wanneer zwaarwegende belangen nopen tot het in leven houden van de voorlopig gehechte hongerstaker totdat het eindoordeel in zijn zaak is bereikt. Dit kan echter alleen na voorafgaande rechterlijke toestemming.

Een hongerstaking wordt veelal gebruikt door personen die zich bevinden in een machteloze positie. Gedetineerden kunnen een hongerstaking gebruiken om bepaalde eisen kracht bij te zetten, zoals een verandering in de detentieomstandigheden of een overplaatsing naar een andere gevangenis. Een hongerstaking kan leiden tot ernstige lichamelijke schade en uiteindelijk tot de dood. Naarmate de hongerstaking langer duurt zal de neiging toenemen van partijen rondom de hongerstaker om in te grijpen in de hongerstaking door middel van dwangvoeding. Bij de vraag naar de (on)mogelijkheid van de toepassing van dwangvoeding ontstaat een dilemma tussen het recht op zelfbeschikking van de gedetineerde enerzijds en anderzijds de verantwoordelijkheid van de Staat en medische hulpverleners voor de gezondheid van de hongerstaker en andere belangen die pleiten vóór interventie. In 2002 besloot Volkert van der G. in afwachting van zijn proces in hongerstaking te gaan. Dit zette het toenmalige Nederlandse beleid dat uitging van respect voor de wil van de gedetineerde hongerstaker ernstig onder druk.

Interventie
Jacobs’ conclusie is dat wilsbekwame gedetineerden het recht hebben om in hongerstaking te gaan, waarbij geen gedwongen interventie toegestaan is. Dat is niet toegestaan wanneer er sprake is van een informed refusal aan de zijde van de gedetineerde hongerstaker, evenmin als dit is toegestaan bij niet-gedetineerden. De beslissing tot voedselweigering door een wilsonbekwaam persoon kan onder omstandigheden doorbroken worden. Dit is het geval wanneer zwaarwegende belangen nopen tot het in leven houden van de voorlopig gehechte hongerstaker totdat het eindoordeel in zijn zaak is bereikt, maar alleen  na voorgaande rechterlijke toestemming hiertoe.

Pauline Jacobs (Heerlen, 1980) studeerde Nederlands Recht aan de Universiteit van Tilburg (afstudeerrichtingen straf- en privaatrecht). In 2007 rondde zij de onderzoeksmaster Rechtsgeleerdheid aan dezelfde universiteit af. Haar promotieonderzoek werd mede mogelijk gemaakt door de NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek).

Noot voor de pers
Pauline Jacobs promoveert op vrijdag 7 september om 14.00 uur in de aula. Promotores: prof. dr. A.M. van Kalmthout en prof. mr. P. Vlaardingerbroek.
Titel proefschrift: Dwangvoeding aan gedetineerden in hongerstaking. Recht op zelfbeschikking versus recht op interventie. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de afdeling Communciatie & Marketing, tel. 013-4668998 of via persvoorlichters@uvt.nl