Criminologen hebben grote belangstelling voor misdaadnetwerken, maar ze zien ze vooral als organisaties. Dat perspectief moet veel breder worden getrokken, betoogt hoogleraar Criminologie Toine Spapens in de oratie die hij vrijdag 28 september uitspreekt aan Tilburg University. Het begint allemaal met criminele relaties. Het zuiden van Nederland, maar ook de Amsterdamse Wallen, zijn schoolvoorbeelden van 'ons kent ons' op misdaadgebied.
Crimineel gedrag is bijna altijd een kwestie van samenwerking. Je hebt eerst verkeerde vrienden nodig voordat je mee kunt gaan doen. Een oude waarheid, maar daarom niet minder waar. Die ‘vrienden’ kunnen in de eigen buurt, stad of provincie wonen, maar in het geval van georganiseerde criminaliteit ook aan het andere eind van de wereld. Netwerken houden ook niet op bij de gevangenismuur: de gevangenis is juist het Facebook van de misdaadwereld.
Criminele bendes hebben wel de aandacht, maar naar grotere criminele netwerken in steden of provincies wordt nog te weinig onderzoek gedaan, stelt Toine Spapens. Wanneer bijvoorbeeld wordt gekeken naar Noord-Brabant of naar het Amsterdamse Wallengebied, worden allerlei criminele relaties zichtbaar: de meeste zware misdadigers kennen elkaar. De 'zakenpartners' wisselen regelmatig, maar de personen blijven vaak jarenlang min of meer dezelfden. De kernvragen voor Spapens zijn hoe zulke grotere netwerken functioneren en waarom ze op de bepaalde plaatsen dominanter zijn dan elders.
Kijkend naar deze grotere netwerken wordt onder meer onmiddellijk duidelijk dat er niet zoiets bestaat als een keuze tussen hard optreden tegen misdaad of een softe aanpak. Ze zijn beide nodig, aldus Spapens. Politie en justitie kunnen immers niet zorgen voor de 'drie W's': woning, werk en wijf. Het zijn juist de reclassering, maatschappelijke organisaties, scholen, enzovoorts die de instroom in criminele netwerken beperken en de uitstroom bevorderen. De harde aanpak heeft vooral tot doel dat criminelen niet uitgroeien tot een machtsfactor in de samenleving. Er zijn ook criminele families waarin de misdaad van generatie op generatie overgaat. Daartegen helpt alleen het achter slot en grendel zetten en zoveel mogelijk afpakken van het criminele vermogen.
Prof. dr. A.C.M (Toine) Spapens is sinds 2004 verbonden aan Tilburg University. Hij promoveerde in 2006 op een onderzoek naar het XTC-netwerk in het zuiden van Nederland (Interactie tussen criminaliteit en opsporing). Hij deed onderzoek naar illegale vuurwapenhandel, wietteelt, illegaal gokken en naar internationale politiesamenwerking. Met ingang van 1 september 2011 is hij benoemd tot hoogleraar Criminologie. Sinds januari 2011 is hij tevens lector Milieucriminaliteit aan de Politieacademie (part-time).
Noot voor de pers
Prof. dr. Toine Spapens spreekt zijn inaugurele rede uit op vrijdag 28 september om 16.15 uur in de aula van Tilburg University, Warandelaan 2 te Tilburg. Titel rede: Netwerken op niveau. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met persvoorlichter Corine Schouten, tel. 013 – 466 2993, e-mail persvoorlichters@tilburguniversity.edu.